Verslaving op het werk

blogafbeeldingVoor mij een onderwerp waar ik in mijn rol als HR-adviseur nog niet  mee te maken heb gehad, maar me wel aanspreekt. Verslaving op het  werk; het kan in verschillende vormen aanwezig zijn. Wanneer heeft  een werkgever hier last van en wat kun en mag je eraan doen? In deze blog bekijk ik dit onderwerp eens van dichtbij. Kijk je mee?

Verslaving

Een ander woord voor verslaving is afhankelijkheid. Bij een verslaving is iemand de controle kwijt over het gebruik van een bepaald middel, of er is sprake van tolerantie of onthoudingsverschijnselen. Dit middel kan alcohol of drugs zijn, maar ook bijvoorbeeld gokken of gamen. Controleverlies betekent dat iemand (veel) meer gebruikt dan hij of zij zich had voorgenomen. Of dat het niet lukt om te stoppen of te minderen en dat het hele denken en doen in grote mate bepaald wordt door het middel. Tolerantie betekent dat iemand een steeds grotere dosis van het middel nodig heeft om hetzelfde effect te bereiken, of dat dezelfde dosis steeds minder effect heeft. En onthoudingsverschijnselen ontstaan als men stopt met het gebruik van het middel.

Voorbeelden van onthoudingsverschijnselen zijn:

  • Misselijkheid
  • Transpireren
  • Prikkelbaarheid
  • Angst
  • Slapeloosheid
  • Trillen

Wanneer is iemand verslaafd? Hulpverleners stellen een verslaving vast door middel van elf criteria. Deze criteria zijn afkomstig uit de DSM-5. De DSM-5 is een psychiatrisch handboek dat wereldwijd gebruikt wordt. De DSM-5 spreekt overigens niet van een verslaving, maar van ‘een stoornis in het gebruik van een middel’.

De elf criteria zijn:

  • Tolerantie: iemand heeft een steeds grotere dosis van het middel nodig om hetzelfde effect te bereiken, of dezelfde dosis heeft steeds minder effect;
  • Onthoudingsverschijnselen, die minder hevig worden wanneer meer van het middel gebruikt wordt;
  • Het middel wordt vaak in grotere hoeveelheden of gedurende een langere tijd gebruikt dan het plan was;
  • Er bestaat de aanhoudende wens of er zijn weinig succesvolle pogingen om het gebruik van het middel te verminderen of in de hand te houden;
  • Een groot deel van de tijd gaat op aan activiteiten om aan het middel te komen of aan het gebruik van het middel;
  • Belangrijke bezigheden (werk, hobby’s, vrijetijdsbesteding) worden opgegeven of verminderd vanwege het gebruik van het middel;
  • Voortdurend gebruik, ondanks dat iemand weet dat het gebruik lichamelijke of psychische problemen met zich mee brengt of verergert;
  • Door het gebruik lukt het iemand niet meer om te voldoen aan verplichtingen op het werk, op school of thuis;
  • Iemand gebruikt het middel herhaaldelijk in situaties waarin dit gevaarlijk is;
  • Een sterk verlangen om te gebruiken;
  • Voortdurend gebruik van het middel, ondanks dat het problemen oplevert in relaties (bijvoorbeeld ruzies met de partner).

Wat zijn de oorzaken?

Waarom raakt een medewerker verslaafd? Een verslaving ontstaat door een combinatie van factoren. Verslaving komt in bepaalde families meer voor dan in andere. Dit komt ten eerste doordat verslaving erfelijk is. Erfelijke factoren dragen gemiddeld voor 40-60% bij aan het risico op verslaving. Daarnaast spelen omgevingsfactoren een grote rol: hoe is de medewerker opgevoed? Wat voor gedrag is hij of zij gewend van ouders of andere familieleden? Zijn er problemen in het gezin? Heeft de medewerker ingrijpende dingen meegemaakt? Verder is het van invloed wat voor persoon de medewerker is, of hij of zij veel stress ervaart en of ook andere psychische problemen heeft. Verslaving aan alcohol of drugs gaat bijvoorbeeld vaak gepaard met andere psychische aandoeningen, zoals angststoornissen, depressie of ADHD. Tenslotte verschilt de kans op verslaving tussen verschillende middelen: bij het ene middel treedt afhankelijkheid sneller op dan bij een ander middel.

Wat zijn stappen die een werkgever kan zetten?

Het traject begint bij het vaststellen van het functioneren. Is de medewerker bijvoorbeeld vaak ziek, te laat, toont ongepast gedrag, heeft ongeloofwaardige excuses voor afwezigheid, gaat veelvuldig naar het toilet, is niet tot werken in staat? Het is belangrijk dat werkgever hierbij verwachtingen uitspreekt en het functioneren schriftelijk vastlegt. Hierbij kun je denken aan het vastleggen van gespreksverslagen en begeleidingsinspanningen. Bewaar deze formulieren in het personeelsdossier en stuur ook een kopie naar de medewerker. Bij disfunctioneren is niet altijd sprake van een verslaving, maar andersom kan worden aangenomen dat bij een verslaving het disfunctioneren hiermee verband houdt. Is er sprake van een verslaving en is de werknemer hierdoor niet in staat om zijn werk uit te voeren, dan valt dit onder ziekte. Werkgever moet dan het loon doorbetalen en er geldt een opzegverbod. Een snelle re-integratie is dus niet alleen in het voordeel van de medewerker. De verslaafde medewerker zou een behandeltraject kunnen aangaan. Helpt de behandeling niet, houdt de medewerker zich niet aan de afspraken of heeft hij of zij (weer) een terugval, dan is het mogelijk legitiem om de arbeidsovereenkomst te beëindigen.

Het is van belang dat de werkgever het gedrag herkent, monitort, bespreekt, vastlegt en begeleiding aanbiedt. Werkt dit alles niet dan zal bij voldoende dossieropbouw moeten blijken of de arbeidsovereenkomst ontbonden kan worden.

Deze blog is geschreven door Esther Franke. Als je wilt reageren of vragen hebt, neem dan gerust contact op via HRevolutie@dajc.nl.